Τις βασικές «αγκυλώσεις» του σημερινού εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά και τους άξονες της επικείμενης μεταρρύθμισης με αιχμή το Νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο, αναλύει ο πρόεδρος της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής (ΕΜΥ), Χριστόδουλος Στεφανάδης, σε συνέντευξή του στο esos .

Όπως επισημαίνει, τα προβλήματα της εκπαίδευσης δεν είναι συγκυριακά, αλλά «δομικά και διαχρονικά», εμποδίζοντας το σχολείο να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες των μαθητών και της κοινωνίας. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται τα αναχρονιστικά προγράμματα σπουδών, η αποσύνδεση της γνώσης από τις σύγχρονες δεξιότητες, η έλλειψη συστηματικής αξιολόγησης και υποστήριξης μαθητών και εκπαιδευτικών, καθώς και η αδύναμη σύνδεση σχολείου–κοινωνίας–αγοράς εργασίας, ιδίως στο Λύκειο.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στις ανισότητες μεταξύ σχολικών μονάδων, τονίζοντας ότι σχολεία σε απομακρυσμένες ή νησιωτικές περιοχές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό και υποδομές.

Κρίσιμες οι αλλαγές σε όλες τις βαθμίδες

Ο κ. Στεφανάδης χαρακτηρίζει απολύτως αναγκαίες τις αλλαγές στο Δημοτικό, το Γυμνάσιο και το Λύκειο, υπογραμμίζοντας ότι η εκπαίδευση οφείλει να προσαρμόζεται στις ταχύτατες κοινωνικές και τεχνολογικές εξελίξεις. Αναφέρεται ενδεικτικά στην εισαγωγή των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων στο Δημοτικό, στο μάθημα της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής από την Ε΄ τάξη, αλλά και στο νέο μάθημα των Οικονομικών στην Γ΄ Γυμνασίου.

Στο Λύκειο, όπως σημειώνει, η αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών, η ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας και της επιχειρηματικότητας, καθώς και η ψυχολογική και συμβουλευτική υποστήριξη των μαθητών, συνθέτουν ένα σχολείο «πιο σύγχρονο, πιο δίκαιο και πιο αποτελεσματικό».

Δημόσια διαβούλευση και νομοσχέδιο

Αναφερόμενος στη δημόσια διαβούλευση για το Νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο, η οποία αναμένεται να ξεκινήσει εντός Φεβρουαρίου, ο πρόεδρος της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων επισημαίνει ότι θα αποτελέσει τη βάση για την κατάθεση ενός ολοκληρωμένου νομοσχεδίου από το Υπουργείο Παιδείας, με σαφές πλαίσιο και στόχο την ουσιαστική αναβάθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος.

Παράλληλα, τονίζει τον κομβικό ρόλο της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων στη διαδικασία, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν θα λειτουργήσει τυπικά, αλλά ως «θεσμικός εγγυητής ποιότητας, διαλόγου και διαφάνειας», μέσα από εκτενή διαβούλευση με επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς.

Συναίνεση, αλλά όχι στασιμότητα

Ειδική αναφορά κάνει και στο ζήτημα της διακομματικής συναίνεσης, την οποία χαρακτηρίζει αναγκαία για μια τόσο κρίσιμη μεταρρύθμιση, επισημαίνοντας ωστόσο ότι «η συναίνεση δεν μπορεί να ανταλλαχθεί με τη στασιμότητα». Όπως σημειώνει, η Παιδεία «δεν αντέχει άλλες χαμένες δεκαετίες».

Το Νέο Λύκειο ως «καρδιά» της μεταρρύθμισης

Ο κ. Στεφανάδης χαρακτηρίζει το Νέο Λύκειο «καρδιά» της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, τονίζοντας ότι στόχος είναι η αποδέσμευσή του από τις Πανελλαδικές Εξετάσεις και η ενίσχυση του αυτοτελούς παιδαγωγικού του ρόλου. Όπως υπογραμμίζει, πρόκειται για μια σταδιακή αλλαγή που αποσκοπεί στη μετάβαση από το «σχολείο των εξετάσεων» σε ένα σχολείο ουσιαστικής μόρφωσης.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει και εργαλεία όπως τα projects, τον ατομικό φάκελο μαθητή και τη μείωση των τεστ, τα οποία –όπως σημειώνει– συμβάλλουν σε μια πιο δίκαιη και ουσιαστική αξιολόγηση.

Μήνυμα προς την εκπαιδευτική κοινότητα

Κλείνοντας, ο πρόεδρος της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων απευθύνει μήνυμα προς τους εκπαιδευτικούς, υπογραμμίζοντας ότι η μεταρρύθμιση «δεν στρέφεται απέναντί τους, αλλά χτίζεται μαζί τους», με στόχο ένα σχολείο που μειώνει τις ανισότητες και δίνει προοπτική στους μαθητές, με τον εκπαιδευτικό στο επίκεντρο.

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ  ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΕΜΥ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΣΤΟ ESOS

Ερ.:  Πόσο σημαντικές θεωρείτε αυτή τη στιγμή για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, τις αλλαγές στο Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο;

Απ: Η εκπαίδευση σε μία κοινωνία είναι ένας ζωντανός οργανισμός και σαν τέτοιος οφείλει να προσαρμόζεται στις αλλαγές του περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Τόσο του εθνικού όσο και του διεθνέςμε το δεδομένο ότι τόσο οι γνώσεις όσο και οι τεχνολογίες εμπεδωσής της εξελίσονται ραγδαία.

Με αυτό το σκεπτικό οι αλλαγές στο Δημοτικό, το Γυμνάσιο και το Λύκειο είναι απολύτως κρίσιμες και αναγκαίες αυτή τη στιγμή για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, γιατί απαντούν σε πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας, και –κυρίως– των ίδιων των μαθητών. 

Για παράδειγμα, ήδη από το δημοτικό σχολείο η  εισαγωγή εργαστηρίων δεξιοτήτων βοηθά τα παιδιά να καλλιεργήσουν συνεργασία, κριτική σκέψη και περιβαλλοντική συνείδηση από μικρή ηλικία. Από την Ε΄ τάξη οι μαθητές διδάσκονται το μάθημα της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής κάνοντας έτσι μία πρώτη γνωριμία με τους θεσμούς, τα δικαιώματα των πολιτών, τη δημοκρατική λειτουργία και την καλλιέργεια της υπευθυνότητας και του ενεργού πολίτη.

Στο γυμνάσιο, εισάγεται φέτος, για πρώτη φορά, στην Γ' γυμνασίου το νέο μάθημα των Οικονομικών όπου οι μαθητές θα εξοικειωθούν με έννοιες, όπως η αξία της αποταμίευσης, η διαχείριση εισοδήματος και  η λειτουργία των αγορών αλλά , βέβαια, και η εκτεταμένη χρήση ψηφιακών εργαλείων – διαδραστικοί πίνακες, λογισμικά παρουσιάσεων (PowerPoint) και ψηφιακά βιβλία - κάνουν τη μάθηση πιο ελκυστική και συνδεδεμένη με την πραγματική ζωή.

Τέλος, στο Λύκειο η αναμόρφωση προγράμματος σπουδών με την εισαγωγή νέων θεμάτων που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες, όπως η ψηφιακή παιδεία και η επιχειρηματικότητα καθώς και η ενίσχυση της Ψυχολογικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης δημιουργούν εντέλει ένα σχολείο πιο σύγχρονο, πιο δίκαιο, πιο αποτελεσματικό.

Ερ.: Το κείμενο της διαβούλευσης, όπως έχει γίνει γνωστό μέσα από τα ρεπορτάζ του esos, θα βασίζεται σε δύο άξονες: τις αδυναμίες του σημερινού συστήματος και τις προτεινόμενες λύσεις. Πού εντοπίζετε τις μεγαλύτερες «αγκυλώσεις»;

Απ : Πράγματι, η δημόσια διαβούλευση του υπουργείου Παιδείας για το ‘’Νέο Λύκειο’’ και το ΄΄Εθνικό Απολυτήριο’’, που πρόκειται να ξεκινήσει εντός του Φεβρουαρίου βασίζεται σε αυτούς τους 2 άξονες που αναφέρετε…

Οι «αγκυλώσεις» του σημερινού εκπαιδευτικού συστήματος εντοπίζονται σε δομικά και διαχρονικά προβλήματα που εμποδίζουν το σχολείο να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες των μαθητών και της κοινωνίας. 

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτών είναι ύλη βασισμένη σε αναχρονιστικά προγράμματα σπουδών αποκομμένη από τις σύγχρονες δεξιότητες, έλλειψη συστηματικής αξιολόγησης και υποστήριξης μαθητών και εκπαιδευτικών, αδυναμία σύνδεσης σχολείου–κοινωνίας–αγοράς εργασίας, ιδιαίτερα στις λυκειακές τάξεις και οι διάφορες ανισότητες που υφίστανται ανά περιοχή και σχολική μονάδα (σχολεία σε απομακρυσμένες ή νησιωτικές περιοχές αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε προσωπικό και υποδομές, …

Σε κάθε περίπτωση, το Υπουργείο Παιδείας θα αξιολογήσει τις προτάσεις που θα προκύψουν από τη διαβούλευση και θα προχωρήσει στην κατάθεση ενός νομοσχεδίου ολοκληρωμένου με σαφές πλαίσιο, με απώτερο σκοπό την αναβάθμιση του υφιστάμενου εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Ερ.: Ποιος θα είναι ο ρόλος της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων σε αυτή τη διαδικασία;

Απ: Ο ρόλος της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων, στην οποία έχω την τιμή να είμαι Πρόεδρος για δεύτερη συνεχή θητεία, στη συζήτηση για το νέο Λύκειο θα είναι κομβικός και ουσιαστικός, όχι τυπικός. Η Επιτροπή , η οποία επεξεργάζεται  κορυφαία νομοσχέδια  που αφορούν την εκπαίδευση, τον πολιτισμό και την παιδεία γενικότερα,  θα εξετάσει με λεπτομέρεια τις προτάσεις της κυβέρνησης, θα διαβουλευτεί με επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς, και θα διαμορφώσει προτάσεις και εισηγήσεις που θα συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας και της αγοράς εργασίας.

Να είστε βέβαιοι ότι η Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων, στο υπό εξέταση νομοσχέδιο, δεν θα είναι απλώς ένας κοινοβουλευτικός σταθμός, αλλά ο θεσμικός εγγυητής ποιότητας, διαλόγου και διαφάνειας στη μεταρρύθμιση του νέου Λυκείου.

Ερ.: Επιδίωξη της υπουργού παιδείας, όπως η ίδια έχει δηλώσει, είναι η συναίνεση των κομμάτων για ένα τελικό νομοσχέδιο το οποίο θα προωθηθεί,
προς ψήφιση, στη Βουλή. Πιστεύετε ότι αυτό είναι εφικτό; Με ποια συνταγή;

Απ: Η συναίνεση απ’ όλα τα κόμματα σε ένα κομβικό νομοσχέδιο όπως αυτό για το Νέο Λύκειο δεν πρέπει να είναι απλώς εφικτή – είναι αναγκαία! Η Νέα Δημοκρατία επιδιώκει πάντα τον διάλογο και τη συνεννόηση με όλα τα πολιτικά κόμματα η οποία αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επίτευξη αποτελεσματικών και βιώσιμων αλλαγών στην εκπαίδευση γι’ αυτό και είναι διατεθειμένη να ξεκινήσει τον διάλογο και να εργαστεί από κοινού με όλα τα κόμματα, με γνώμονα το εθνικό συμφέρον και την πρόοδο της εκπαίδευσης στη χώρα μας.

Ωστόσο, θα πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι : η Κυβέρνηση θα επιδιώξει τη συναίνεση, αλλά δεν θα την ανταλλάξει με την στασιμότητα. Η Παιδεία δεν αντέχει άλλες χαμένες δεκαετίες. Όσοι θέλουν πραγματικά να συμβάλουν, θα βρουν πεδίο συνεργασίας. Όσοι επιλέξουν τη στείρα άρνηση, θα αναλάβουν και την ευθύνη απέναντι στην κοινωνία. Παραμένω , παραταύτα, αισιόδοξος ότι θα υπάρξει διακομματική συναίνεση προς όφελος ολόκληρης της εκπαιδευτικής μας κοινότητας.

Ερ.: Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλεί το νέο Λύκειο. Γιατί θεωρείται η «καρδιά» της μεταρρύθμισης;

Aπ: Όπως πολύ ορθώς αναφέρετε, το Νέο Λύκειο αποτελεί την ‘’καρδιά’’ της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης ! Το Υπουργείο Παιδείας δεν επιδιώκει μια απλή τροποποίηση του εξεταστικού συστήματος, αλλά μια εκ βάθρων αλλαγή της εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες (Νηπιαγωγείο, Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο). Κεντρικός πυλώνας αυτής της διαδικασίας, είναι η αποδέσμευση του Λυκείου από τις Πανελλαδικές Εξετάσεις και από την ‘’εξουσία’’ του φροντιστηρίου, δίνοντάς του έναν αυτοτελή παιδαγωγικό ρόλο.

Με απλά λόγια, το Νέο Λύκειο είναι η προσπάθεια να φύγουμε από το σημερινό μοντέλο του «σχολείου των εξετάσεων» και να πάμε σε ένα Λύκειο ουσιαστικής μόρφωσης και προοπτικής. Είναι η επιλογή να σπάσει ο φαύλος κύκλος του Λυκείου – προθαλάμου εξετάσεων, όπου η γνώση υποχωρεί μπροστά στην αποστήθιση και η ισότητα ευκαιριών αντικαθίσταται από την οικονομική δυνατότητα της κάθε οικογένειας. 
Και, φυσικά, μιλάμε για μία μεταρρύθμιση που δε θα εφαρμοστεί «εν μία νυκτί» αλλά αργά και σταθερά ώστε όλοι όσοι συμμετέχουν σε αυτή να ενσωματωθούν ομαλά στο νέο εκπαιδευτικό περιβάλλον.

Ερ.: Θέματα όπως τα projects, ο ατομικός φάκελος μαθητή και η μείωση των τεστ προκαλούν αντιδράσεις αλλά και προσδοκίες. Πώς τα βλέπετε;

Aπ : Ας είμαστε ειλικρινείς ..Οι αντιδράσεις είναι αναμενόμενες, μιλάμε για μία καινούργια, διαφορετική συνθήκη σε έναν τομέα, ίσως τον βασικότερο, μαζί με την υγεία, σε κάθε κοινωνία…αλλά ας είμαστε και ξεκάθαροι: αν συνεχίσουμε να μετράμε την γνώση μόνο με τεστ, θα συνεχίσουμε να παράγουμε άγχος αντί για παιδεία.

Για τη Νέα Δημοκρατία, τα projects , ο ατομικός φάκελος μαθητή και η μείωση των τεστ δεν είναι ιδεολογικά πειράματα· είναι εργαλεία για να αποκτήσει το σχολείο ουσιαστικό παιδαγωγικό ρόλο.

Τα projects καλλιεργούν κριτική σκέψη και συνεργασία — δεξιότητες που σήμερα όλοι επικαλούνται, αλλά λίγοι εφαρμόζουν.

Ο ατομικός φάκελος αποτυπώνει τη συνολική πορεία του μαθητή και όχι μια στιγμιαία επίδοση της μίας ώρας.

Όσοι αντιδρούν, συχνά είναι εκείνοι που υπερασπίζονται το γνώριμο και βολικό, ακόμη κι αν έχει αποτύχει. Η Νέα Δημοκρατία επιλέγει το δύσκολο αλλά αναγκαίο: ένα σχολείο που αξιολογεί πιο δίκαια, μορφώνει πιο ουσιαστικά και προετοιμάζει καλύτερα τους νέους για τη ζωή — όχι μόνο για τις εξετάσεις. Άλλωστε, το εάν η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση έχει επιτύχει τους σκοπούς της ή όχι θα φανεί στο μέλλον.

Ερ.: Από τη θέση του πανεπιστημιακού δασκάλου πως οραματίζεστε το Λύκειο;

Απ: Πράγματι, η πολυετής πανεπιστημιακή μου παρουσία και η επαφή μου με φοιτητές μου επιτρέπει, θέλω να πιστεύω, να εξάγω κάποια ασφαλή συμπεράσματα για την δευτεροβάθμια εκπαίδευση, και κυρίως τη Λυκειακή,  καθώς και τη μετάβαση στο Πανεπιστήμιο.. βεβαίως, ο ρόλος του πανεπιστημιακού βασίζεται σε μία αμφίδρομη σχέση μεταξύ δασκάλου – φοιτητή και αυτή νομίζω είναι η πρόκληση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση… αφενός να τροφοδοτείς συνεχώς τη δίψα για μάθηση, αφετέρου να ‘’αφήνεις χώρο’’ στην έμφυτη και απαραίτητη αμφισβήτηση  που έχουν οι νέες και οι νέοι.

Με αυτή τη λογική οραματίζομαι και το σύγχρονο Λύκειο..

Να φροντίζει όχι μόνο την απόκτηση γνώσεων αλλά και την ηθικοπνευματική  εξέλιξη των μαθητών, γιατί , τελικά, αυτό οφείλει να είναι το νόημα της Παιδείας. Ένα σχολείο που καλλιεργεί την κριτική ικανότητα και την υπευθυνότητα του μαθητή, προετοιμάζοντάς τον όχι μόνο για τις σπουδές, αλλά και για τη ζωή. Ένα Λύκειο που δίνει έμφαση στη σκέψη, στον διάλογο και στις δεξιότητες, ώστε το Πανεπιστήμιο να υποδέχεται νέους ανθρώπους έτοιμους να μάθουν, να αμφισβητήσουν και να δημιουργήσουν.

Ερ.: Ένα  μήνυμα προς  την εκπαιδευτική κοινότητα;

Απ :Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο : Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση δεν στρέφεται απέναντι στους εκπαιδευτικούς, αλλά ‘’χτίζεται’’ μαζί τους.
Ξέρουμε όλοι ότι οι αλλαγές απαιτούν προσπάθεια, προσαρμογή και ευθύνη. Όμως γνωρίζουμε επίσης ότι χωρίς τους εκπαιδευτικούς καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να πετύχει. Στόχος λοιπόν, είναι ένα σχολείο με περισσότερη εμπιστοσύνη, σύγχρονα εργαλεία, ουσιαστική επιμόρφωση και αξιολόγηση που στηρίζει και αναδεικνύει το έργο τους.

Εμείς, ως παράταξη, αλλά και η Υπουργός κ.Σοφία Ζαχαράκη , που πολύ αποτελεσματικά επεξεργάζεται και προωθεί αυτή τη σημαντική μεταρρύθμιση, δεσμευόμαστε για ένα εκπαιδευτικό σύστημα που μειώνει τις ανισότητες και δίνει προοπτική στους μαθητές, με τον εκπαιδευτικό στο επίκεντρο και όχι στο περιθώριο.

Μαζί, λοιπόν, μπορούμε να πετύχουμε μια Παιδεία που δεν φοβάται την αλλαγή και αποτελεί και προσωπική μου πεποίθηση μέσα από την εμπειρία μου από την  επαγγελματική μου πορεία ότι η συνεργασία είναι το κλειδί για την επιτυχία !