Σοβαρές μισθολογικές απώλειες, χαμηλή αγοραστική δύναμη, μικρά τμήματα σε εθνικό επίπεδο αλλά μεγάλες ανισότητες, καθώς και ένα σύνθετο –και συχνά αποσπασματικό– σύστημα επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, σκιαγραφεί η νέα εκτενής έκθεση του ΟΟΣΑ για τα μαθησιακά αποτελέσματα στην Ελλάδα.

  • Πατήστε εδώ για να ανοίξετε την πολυσέλιδη έκθεση στα αγγλικά

Η έκθεση, με τίτλο Improving Learning Outcomes in Greece,  την οποία θα παρουσιάσει κλιμάκιο του ΟΟΣΑ σήμερα στο υπουργείο Παιδείας, αποτυπώνει με τεκμηριωμένα στοιχεία την πραγματική κατάσταση των εκπαιδευτικών και των σχολικών μονάδων, αναδεικνύοντας χρόνιες παθογένειες αλλά και δομικά πλεονεκτήματα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.

Κατάρρευση πραγματικών μισθών μετά το 2010

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, οι νόμιμοι (statutory) μισθοί των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα είναι ενιαίοι από την προσχολική έως και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και εξαρτώνται αποκλειστικά από τα έτη υπηρεσίας και τα τυπικά προσόντα.

Ωστόσο, η εικόνα που προκύπτει είναι ιδιαιτέρως ανησυχητική:

οι πραγματικοί μισθοί των εκπαιδευτικών μειώθηκαν κατά 35% από το 2010, έτος κορύφωσης πριν την οικονομική κρίση. Η μείωση αυτή καταγράφεται σε όλες τις βαθμίδες (Πρωτοβάθμια, Γυμνάσιο, Λύκειο) και αφορά εκπαιδευτικούς με τα συνηθέστερα προσόντα και 15 έτη προϋπηρεσίας.

Το 2023, οι μέσες ετήσιες αποδοχές καθηγητών Γυμνασίου στην Ελλάδα ανήλθαν περίπου στις 32.000 δολάρια (PPP), γεγονός που κατατάσσει τη χώρα δεύτερη από το τέλος μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.

Εκπαιδευτικοί με μισθούς πολύ κάτω από άλλους πτυχιούχους

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι Έλληνες εκπαιδευτικοί αμείβονται πολύ λιγότερο από άλλους εργαζόμενους με τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Το 2024:

  • οι εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας, Γυμνασίου και Λυκείου λάμβαναν μόλις το 69% έως 72% των αποδοχών ενός μέσου πτυχιούχου,
  • όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ κυμαίνεται μεταξύ 81% και 83%.

Η μισθολογική αυτή υστέρηση επιβεβαιώνει ότι, παρά τη θεσμική αναγνώριση του ρόλου των εκπαιδευτικών, η οικονομική αποτίμηση του επαγγέλματος παραμένει εξαιρετικά χαμηλή.

Μισθολογική εξέλιξη: Κανονική, αλλά από χαμηλή αφετηρία

Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η μισθολογική εξέλιξη κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα κινείται κοντά στον διεθνή μέσο όρο.

Συγκεκριμένα:

  • μετά από 15 έτη υπηρεσίας, ο μισθός αυξάνεται κατά 32% σε σχέση με τον αρχικό, ποσοστό κοντά στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (35%),
  • το ανώτατο μισθολογικό κλιμάκιο είναι 97% υψηλότερο από τον εισαγωγικό μισθό, ποσοστό σαφώς υψηλότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (64%).

Ωστόσο, η θετική αυτή εικόνα εξανεμίζεται, καθώς –όπως σημειώνουν αναλυτές– η εξέλιξη ξεκινά από πολύ χαμηλή βάση, καθιστώντας το επάγγελμα οικονομικά μη ελκυστικό στα πρώτα και πιο παραγωγικά χρόνια.

Επιπλέον αποδοχές: Περιορισμένες και στοχευμένες

Οι διευθυντές σχολικών μονάδων λαμβάνουν μηνιαίο επίδομα από 215 έως 501 ευρώ, ανάλογα με τη βαθμίδα και το μέγεθος της σχολικής μονάδας (Ν. 5045/2023).

Επιπλέον, προβλέπεται επίδομα 100 ευρώ μηνιαίως για εκπαιδευτικούς που υπηρετούν σε παραμεθόριες ή απομακρυσμένες περιοχές, χωρίς ωστόσο να καλύπτεται το πραγματικό κόστος διαβίωσης σε πολλά νησιά.

Μικρά τμήματα… αλλά όχι παντού

Η ελληνική νομοθεσία ορίζει ελάχιστο και μέγιστο αριθμό μαθητών ανά τάξη:

Δημοτικό: 15 έως 25 μαθητές (σε σχολεία με τουλάχιστον 7 τμήματα),

Γυμνάσιο και ΓΕΛ: έως 27 μαθητές, με δυνατότητα αύξησης κατά 10%.

Σε εθνικό επίπεδο, η Ελλάδα εμφανίζει χαμηλούς δείκτες μαθητών ανά εκπαιδευτικό:

Πρωτοβάθμια: 7,9 μαθητές ανά εκπαιδευτικό (ΟΟΣΑ: 14),

Δευτεροβάθμια: 8,7 (ΟΟΣΑ: 12,7).

Αντίστοιχα, το μέσο μέγεθος τάξης είναι:

  • 17 μαθητές στο Δημοτικό,
  • 22 μαθητές στο Γυμνάσιο/Λύκειο.

Η «κρυφή» ανισότητα των πόλεων

Ωστόσο, όπως επισημαίνει η ΑΔΙΠΠΔΕ, οι μέσοι όροι αποκρύπτουν έντονες περιφερειακές ανισότητες.

Στα αστικά κέντρα:

  • τα τμήματα φτάνουν συχνά ή και ξεπερνούν τους 25 μαθητές,
  • γεγονός που, σύμφωνα με τους εκπαιδευτικούς, δυσχεραίνει τη διαφοροποιημένη διδασκαλία.

Αντίθετα, στις αγροτικές περιοχές οι τάξεις έχουν κατά μέσο όρο 20 μαθητές, ενώ στα σχολεία κοινωνικά μειονεκτουσών περιοχών τα τμήματα είναι ελαφρώς μικρότερα.

Έλλειψη εκπαιδευτικών; Όχι γενικευμένη – αλλά υπαρκτή

Παρά τους χαμηλούς μισθούς και τις περιορισμένες προοπτικές εξέλιξης, το επάγγελμα του εκπαιδευτικού παραμένει ελκυστικό στην Ελλάδα.

  • Ο ΟΟΣΑ επιβεβαιώνει ότι:
  • δεν υπάρχει έλλειψη νέων πτυχιούχων που επιδιώκουν διορισμό,
  • οι παραιτήσεις μονίμων εκπαιδευτικών είναι εξαιρετικά σπάνιες,
  • το 95%-96% όσων αποχωρούν, το κάνουν λόγω συνταξιοδότησης.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται, μαζί με την Κορέα και την Τουρκία, στις μόνες χώρες του ΟΟΣΑ που δεν δήλωσαν γενική έλλειψη εκπαιδευτικών το 2022/23.

Και όμως: τα σχολεία δηλώνουν ελλείψεις

Παρά τα παραπάνω, το 54,3% των μαθητών 15 ετών φοιτούν σε σχολεία των οποίων οι διευθυντές δηλώνουν ότι η διδασκαλία παρεμποδίζεται από έλλειψη προσωπικού.

Η αύξηση είναι εντυπωσιακή:

  • +10 ποσοστιαίες μονάδες από το 2015,
  • +28 μονάδες από το 2018.

Οι ελλείψεις εντοπίζονται κυρίως:

  • σε απομακρυσμένες περιοχές,
  • σε μικρά νησιά,
  • και συχνά οφείλονται σε δημοσιονομικούς περιορισμούς, όχι σε έλλειψη διαθέσιμων εκπαιδευτικών.

Επιμόρφωση εκπαιδευτικών: Πολλοί φορείς, περιορισμένη συμμετοχή

Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών είναι κατά βάση προαιρετική, με εξαίρεση:

  • δύο υποχρεωτικές ημέρες στο Δημοτικό,
  • αντίστοιχες δράσεις στη Δευτεροβάθμια.

Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) έχει κεντρικό ρόλο, προσφέροντας δωρεάν διαδικτυακά προγράμματα, χρηματοδοτούμενα κυρίως από το ΕΣΠΑ.

Από το 2017, η επιμόρφωση γίνεται κυρίως εξ αποστάσεως, ενώ οι διαδοχικές θεσμικές αλλαγές (κατάργηση ΠΕΚ και ΠΕΚΕΣ) έχουν δημιουργήσει πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων.

Μητρώο Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών από το 2025

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο νέο Μητρώο Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών, που θεσπίστηκε με τον Ν. 5128/2024 και αναμένεται να λειτουργήσει πλήρως από το 2025.

Το Μητρώο φιλοδοξεί να:

  • καταγράψει όλα τα προγράμματα επιμόρφωσης,
  • πιστοποιήσει επιμορφωτές,
  • εισαγάγει συστηματική αξιολόγηση της ποιότητας.