Ένα σύνθετο διοικητικό ζήτημα, το οποίο δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο στην ελληνική εκπαίδευση, τέθηκε, από Διευθυντή Εκπαίδευσης, υπόψη της Διεύθυνσης Υπηρεσιακής Κατάστασης και Εξέλιξης Εκπαιδευτικού Προσωπικού Δ.Ε. του υπουργείου Παιδείας, με παράκληση να εξεταστεί  από το αρμόδιο Γραφείο Νομικού Συμβούλου.

Το ερώτημα αφορά εκπαιδευτικό που υπέβαλε εμπρόθεσμα αίτηση παραίτησης με σκοπό τη συνταξιοδότησή του, αλλά, αρκετούς μήνες αργότερα και πριν από τη λύση της υπαλληλικής του σχέσης, ζήτησε να μην παραχθούν οι συνέπειες της παραίτησης, επικαλούμενος έλλειψη συνείδησης των πραττομένων ή αποφασιστικό περιορισμό της λειτουργίας της βούλησής του κατά τον χρόνο υποβολής της.

Πρόκειται για χαρακτηριστική περίπτωση «θολού διοικητικού τοπίου», καθώς συναντώνται και εν μέρει συγκρούονται ο Υπαλληλικός Κώδικας, η ειδική νομοθεσία για τις παραιτήσεις των εκπαιδευτικών, οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα για την έλλειψη συνείδησης και την ουσιώδη πλάνη, καθώς και η σχετική νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Η μία άποψη υποστηρίζει ότι η ανάκληση δεν μπορεί να γίνει δεκτή, επειδή το άρθρο 148 του ν. 3528/2007 προβλέπει αποκλειστική προθεσμία ενός μήνα. Η ασφάλεια δικαίου, η σταθερότητα των υπηρεσιακών μεταβολών και η δεσμευτικότητα των προθεσμιών δεν επιτρέπουν, σύμφωνα με αυτή τη θέση, την ελεύθερη ανάκληση μιας αίτησης παραίτησης αρκετούς μήνες μετά την υποβολή της.

Η αντίθετη άποψη διακρίνει την απλή μεταμέλεια από την αμφισβήτηση της εγκυρότητας της αρχικής δήλωσης. Εάν ο υπάλληλος δεν είχε συνείδηση των πραττομένων ή βρισκόταν σε ψυχική ή διανοητική διαταραχή που περιόριζε αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησής του, δεν εξετάζεται απλώς η εκπρόθεσμη ανάκληση μιας έγκυρης παραίτησης. Εξετάζεται αν υπήρξε εξαρχής έγκυρη, ελεύθερη και συνειδητή δήλωση παραίτησης.

Η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και γνωμοδοτήσεις του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους έχουν δεχθεί ότι η παραίτηση δημοσίου υπαλλήλου αποτελεί μονομερή δήλωση βούλησης, η οποία πρέπει να είναι σαφής, σοβαρή, ελεύθερη και συνειδητή. Οι σχετικές αρχές επιτρέπουν στη Διοίκηση να εξετάζει ισχυρισμούς περί έλλειψης συνείδησης, αποφασιστικού περιορισμού της βούλησης ή ουσιώδους πλάνης.

Υπέρ της αποδοχής του αιτήματος συνηγορεί ιδίως το γεγονός ότι η υπαλληλική σχέση δεν έχει ακόμη λυθεί, δεν έχει εκδοθεί διαπιστωτική πράξη, δεν έχει πραγματοποιηθεί διαγραφή από το Μητρώο Ανθρώπινου Δυναμικού και δεν έχει δημοσιευθεί πράξη στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Δεν ζητείται, επομένως, η ανατροπή μιας ολοκληρωμένης υπηρεσιακής κατάστασης, αλλά η αποτροπή της δημιουργίας της μέχρι να κριθεί η εγκυρότητα της αρχικής δήλωσης.

Η σημασία του ερωτήματος υπερβαίνει μια μεμονωμένη συνταξιοδοτική υπόθεση. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Διοίκηση οφείλει, σύμφωνα με τον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας και τις αρχές της χρηστής διοίκησης, της αναλογικότητας και της ειδικής αιτιολογίας, να εξετάζει ουσιαστικά την αίτηση ενός πολίτη πριν ολοκληρώσει μια δυσχερώς αναστρέψιμη διοικητική ενέργεια.

Το έγγραφο

Σύμφωνα με το έγγραφο της Διευθυνσης Εκπαίδευσης προς το υπουργείο Παιδείας:

ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΗ ΣΤΑΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Η Υπηρεσία μας δεν προβαίνει, στο παρόν στάδιο, σε οριστική αποδοχή ή απόρριψη του αιτήματος της/του ενδιαφερόμενης/ου.

Ωστόσο, επειδή έχει τεθεί εγκαίρως, πριν από την 31η Αυγούστου 2026, συγκεκριμένος ισχυρισμός περί εξαρχής ακυρότητας της δήλωσης παραίτησης και επειδή η έκδοση της διαπιστωτικής πράξης ανήκει στην αρμοδιότητα του υπογράφοντος Διευθυντή Εκπαίδευσης, η Υπηρεσία θεωρεί ότι δεν είναι σύννομο να προβεί σε μη αναστρέψιμη ενέργεια πριν λάβει απάντηση επί του παρόντος ερωτήματος.

Για τον λόγο αυτό και αποκλειστικά μέχρι την παροχή δεσμευτικής ή ειδικώς αιτιολογημένης διοικητικής και νομικής οδηγίας:

1. η αρχική αίτηση παραίτησης δεν θα θεωρηθεί από την Υπηρεσία ως επαρκής και αδιαμφισβήτητη νόμιμη βάση για την έκδοση διαπιστωτικής πράξης λύσης της υπαλληλικής σχέσης,

2. δεν θα εκδοθεί διαπιστωτική πράξη απόλυσης,

3. δεν θα αποσταλεί περίληψη προς δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και

4. δεν θα πραγματοποιηθεί διαγραφή της ενδιαφερόμενης από το Σύστημα Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιας Διοίκησης.

Η ανωτέρω προσωρινή στάση δεν συνιστά οριστική ακύρωση της αίτησης παραίτησης ούτε τελική αποδοχή της αίτησης της 13ης Ιουλίου 2026.

Αποτελεί αναγκαίο, πρόσφορο και αναλογικό μέτρο διαφύλαξης της νομιμότητας, μέχρι να διευκρινιστεί αν η αρχική αίτηση παραίτησης μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες.

Υπό την έννοια αυτή, και μόνο για τις ανάγκες της προσωρινής διοικητικής διαχείρισης, η Υπηρεσία θα αντιμετωπίσει την αρχική αίτηση ως μη δυνάμενη, επί του παρόντος, να ενεργοποιήσει τη διαδικασία αυτοδίκαιης λύσης της υπαλληλικής σχέσης, χωρίς να προδικάζει την τελική νομική κρίση.

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ

Από τον συνδυασμό των διατάξεων και της νομολογίας προκύπτει, κατά την εκτίμηση της Υπηρεσίας μας, ότι πρέπει να διακρίνονται:

α) η τακτική ανάκληση μιας έγκυρης παραίτησης, η οποία υπόκειται στην αποκλειστική μηνιαία προθεσμία του άρθρου 148 παρ. 4 Υ.Κ., και

β) η αμφισβήτηση της εξαρχής εγκυρότητας της δήλωσης παραίτησης λόγω έλλειψης συνείδησης, αποφασιστικού περιορισμού της βούλησης, ουσιώδους πλάνης ή άλλου ελαττώματος.

Στη δεύτερη περίπτωση, η παρέλευση της μηνιαίας προθεσμίας δεν μπορεί να αποκλείει αυτομάτως την εξέταση του ισχυρισμού, διότι αντικείμενο της κρίσης δεν είναι η εκ των υστέρων ανάκληση έγκυρης βούλησης, αλλά το αν υπήρξε εξαρχής έγκυρη βούληση παραίτησης.

Κατά συνέπεια, και λαμβανομένου υπόψη ότι:

1. η υπαλληλική σχέση δεν έχει ακόμη λυθεί,

2. δεν έχει εκδοθεί ούτε δημοσιευθεί διαπιστωτική πράξη,

3. η/ο ενδιαφερόμενη/ος εξακολουθεί να υπηρετεί,

4. το αίτημα υποβλήθηκε πριν από την επέλευση της αυτοδίκαιης λύσης,

5. η αρμοδιότητα έκδοσης της διαπιστωτικής πράξης ανήκει στον Διευθυντή Εκπαίδευσης και

6. η αποτροπή της λύσης της σχέσης δεν προκαλεί, στο παρόν στάδιο, διατάραξη παγιωμένης διοικητικής κατάστασης, η Υπηρεσία μας κλίνει υπέρ της άποψης ότι ο αρμόδιος Διευθυντής Εκπαίδευσης δύναται και, εφόσον κρίνει ότι τα ήδη υποβληθέντα στοιχεία θεμελιώνουν σοβαρά τον ισχυρισμό περί ελαττωματικής βούλησης, οφείλει να δεχθεί το αίτημα της ενδιαφερόμενης και να μην εκδώσει διαπιστωτική πράξη λύσης της υπαλληλικής της σχέσης.

Η λύση αυτή εκτιμάται ότι ανταποκρίνεται πληρέστερα:

α) στην αρχή της νομιμότητας,

γ) στις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας,

δ) στην ανάγκη αποφυγής μη αναστρέψιμων υπηρεσιακών συνεπειών και

ε) στο δημόσιο συμφέρον, το οποίο δεν εξυπηρετείται από την αποχώρηση υπαλλήλου, όταν υφίσταται σοβαρή και μη κριθείσα αμφισβήτηση ως προς την εγκυρότητα της βούλησης παραίτησής του.

ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Κατόπιν των ανωτέρω, παρακαλούμε για την άμεση απάντηση της Υπηρεσίας σας (του υπουργείο Παιδείας) και, λόγω της σοβαρότητας του θέματος, για την επείγουσα διαβίβαση του παρόντος στο αρμόδιο Γραφείο Νομικού Συμβούλου, προκειμένου να γνωμοδοτήσει επί των ακόλουθων ερωτημάτων:

1. Η επίκληση, από μόνιμη/ο εκπαιδευτικό, έλλειψης συνείδησης των πραττομένων ή ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής που περιόριζε αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησής της/του κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης παραίτησης εξετάζεται ως αυτοτελές ζήτημα εξαρχής εγκυρότητας της δήλωσης, ανεξάρτητα από την παρέλευση της αποκλειστικής προθεσμίας ανάκλησης του άρθρου 148 παρ. 4 του ν. 3528/2007;

2. Εφόσον η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι καταφατική, δύναται ο αρμόδιος Διευθυντής Εκπαίδευσης, πριν από τη λύση της υπαλληλικής σχέσης και πριν από την έκδοση και δημοσίευση της διαπιστωτικής πράξης, να δεχθεί το αίτημα της /του εκπαιδευτικού και να απόσχει από την έκδοση διαπιστωτικής πράξης λύσης της σχέσης της/του;

3. Ανήκει η κρίση περί συνδρομής ή μη ελαττώματος της βούλησης στον Διευθυντή Εκπαίδευσης, ως αρμόδιο όργανο για την έκδοση της διαπιστωτικής πράξης, ή απαιτείται προηγούμενη σύμφωνη γνώμη, έγκριση ή απόφαση κεντρικού οργάνου του Υπουργείου ή γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους;

4. Ποια είναι η ενδεδειγμένη διοικητική πράξη σε περίπτωση αποδοχής του αιτήματος: πράξη αποδοχής της αίτησης περί μη λήψης υπόψη της παραίτησης, πράξη διαπίστωσης της μη συνδρομής των προϋποθέσεων αυτοδίκαιης λύσης της υπαλληλικής σχέσης, πράξη ανάκλησης της θεωρούμενης κατά νόμο αποδοχής ή άλλη ειδικώς αιτιολογημένη πράξη;

5. Είναι σύννομη, μέχρι την παροχή απάντησης, η προσωρινή αποχή της Υπηρεσίας από την έκδοση διαπιστωτικής πράξης, τη δημοσίευση σε ΦΕΚ και τη διαγραφή της εκπαιδευτικού από το Σύστημα Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού, δεδομένου ότι η εγκυρότητα της αρχικής δήλωσης παραίτησης αμφισβητήθηκε πριν από την ημερομηνία λύσης της υπαλληλικής σχέσης;

6. Σε περίπτωση κατά την οποία η απάντηση δεν έχει περιέλθει στην Υπηρεσία μέχρι την 31η Αυγούστου 2026, οφείλει η Διεύθυνση Εκπαίδευσης να απόσχει από κάθε μη αναστρέψιμη ενέργεια μέχρι την οριστική νομική κρίση ή να προβεί υποχρεωτικά στην έκδοση της διαπιστωτικής πράξης, παρά την εκκρεμή αμφισβήτηση της εγκυρότητας της παραίτησης;